
Ini an nabasa ko sa sarong Paisi sa website kan Oragonrepublic:
Inaagda kamo sa Ma-rawitdawit an Sarong Banggi sa Peninsulares Library Cafe (435 Dalan Rizal, Kabangan, Lunsod Legazpi) sa Webes, 30 Marso 2006. Babasahon kan nagkapirang kagsurat an saindang mga rawitdawit. Maghapit tabi, 6 sagkod 10 na banggi. Paki simbag po: tel 480-4888; cp 0928-778-8347; e-surat laurelpenaranda
Pagtingag ko sa kalendaryo, mismong aldaw na idto an paghimo kan okasyon! Hmmm… sabi ko maiba man an banggi ko, ano kun magpaAlbay ako?
Alagad, binaton ko an telepono saka nag-apod ako sa Peninsulares Library Cafe. Libre man daa an pag-ayon sa tiripon, daing bayad. Marayrahay. Nyako gasto ko lang sa gasolina saka sa pagkakan kun mangyari. Plano ko ma-uli mansana ako pagkabanggi.
Tineks ko si Noel D. kan Tabaco. Hinapot ko sya kun maatendir. Kan enot nagteks dai daa ta dai pa nagsweldo. Maniwang pa an bulsa. Teks ko sya uli. Nyako sayang. Magkahilingan kami kuta giraray. Enot nagkahilingan kami igdi sa Naga kan Enot na Anibersaryo kan Oragonrepublic.
Pakahaloyhaloy, nagteks sya na maayon sya sa tiripon kan mga Pararawitdawit ta nakaawit sya nin diit na pamasahe. Sabi ko, di oke.
Bakong subasuba su pagpaAlbay ko. Dangadang pa lang akong Nabua, bagwak na an oran. Maromarom nang maray an dalan. Sabi ko baad madisgrasya ako sa katuyohan na bakong negosyo. Parati an pagpapaAlbay ko rason ta mabakal epektos sa tindahan mi ni agom.
Solo lang pati ako nagdrayb, mayong kaiba. Anoman mangyari mayo lamang matuwang sako sa remalaso. Nagpipilingpiling ako saka nagraraway sa linti na panahon!
Pag-abot kong Daraga madiklom na talaga. Nangalas ako sa mga bagong edipsyo sa banwang ini. Iba man pala an hitsura kan Daraga kun banggi! Mailaw, dakul nagkikimat-kimat. Saka risang masibot an mga tawo. Tanda nin sarong mauswag lugar.
Kan inabot ko an pagdolonan nin Legazpi, napaborahat an mga mata ko. Ibong-ibong may mga posteng may ilaw. Idto palan tinaytayan kan Legazpi kan mga posteng de ilaw sagkod sa sentro! Labi segurong sanggatos an posteng idto. Ibang-iba an hitsura ta pati katindogan kan poste inilawan pa patos sa salming! Pandeorag talaga!
Panturista an dating! A city in lights kun banggi.
An impresyon ko tolos an Legazpi garo mahiwason nang maray. Mas dakula na sa Naga. Mas buhay na. Nagpipirikpitik na. Naglaog sa isip ko, ano kaya an night life igdi? An tuyaw kan mga tagaNaga siring ko, an Legazpi daa tigbak na kun banggi. Mayong mga linga-lingaan lamang. Tururog na an tawo tolos maski alas 7 pa sana. Igwa naman sinda kan Magsaysay Night Strip kan Naga? Ano daw.
Totoo dai ta masusukol an kultura kan sarong lugar kun banggi o kun ano an ginigiribo kun banggi! Mas pa, dakul an milagrong nangyayari kun banggi dai konektado sa kultura o progreso. O sa maayahay na pag’aling-aling sa tuyong pagpahingalo asin paghale nin kapagalan.
An gama-gama ko makaabot sa dudumanan patos nin paglangkag ta sabi ko maogma man gayod an maabotan ko: mga Albayanong sa tahaw nin pagkape-kape nagbabasa asin nagdadangog nin mga rawitdawit, nagsasapa’ sa isip asin puso kan mga tagong kahulogan kan irinarawitdawit. Ini gayod an tanda nin paghinog asin pagrarom nin dunong nin sarong tawo. O, iba man kaya an madatngan ko?
Sa sarong teks, nagkasumpongan kami ni Noel na naghalat sako sa LCC sa may rotunda. Idto palan, mabalik man kami giraray sa kalabaan kan posteng kailawan, na iyo na palan an kalye Rizal kan mga tagaLegazpi.
Mala ta an nalaogan mi sarong garo suanoy nang harong, mala-Kastilang panahon an desenyo, anas tabla an salog, an lanob.. pati mga retrato nakakwadro sa antigong kolor… kulang na lang si Rizal an magsabat samo, mag-abrasa.
An ambiance sa laog malomhok, mahayahay, matuninong… talagang marelaks kang husto! Duman sa oro-enotan kan kakanan (restawran ini palan) may sarong kwarto na dakul libro. Haros library na nanggad. Pang-intelektwal na kakan-kakanan. Pwede ka daa magkua, magbasa nin libro manta nagkakape. Talagang, naiiba!
An kagsadiri kaining Peninsulares Library Cafe iyo si Laurel Peñaranda, sarong mapution na babae, marigmat an isip, intelektwal, magayon. Sa saiyang hiro-hiro, mayo man pinag-iba sa mga nakaturukaw sa halabang lamesa, baga sarong poet man an dating.
Sabi ko garo napaiba ako sa bako kong katropa. Mala ta yaon duman si Gilbert ‘Godie’ Calleja, microbiologist-poet kan Canada (tubong Bacacay, Albay), Raffi Banzuela, saro man na bikol poet, Mrs. Baldo kan BU, sarong maestra, na kaiba an saiyang aking lalaki na writer man, Frederick Lim, dating editor(?) kan sarong college paper sa Aquinas University, saka lima o anom pang dai ko nadakop an mga pangaran. Kami lang ni Jason Chancoco an taga-Naga. Anas sinda taga-Tabaco o tagaLegazpi.
Sala ako na maghuna palan na nagkakape-kape sinda. Naabotan ko nag-iirinom-inom red wine. Magkapira bagang singasingaon an somsoman: sirang may sarsa, mani, chicharon, asbp. Huna mo mga intelektwal na sobra kadunong an nakaturukaw. Ako yaon lang sa pagmasid asin pagdangog.
Medyo ngani ako napasupog ta kun igwa man daa akong darang libro, ikaag ko na sa lamesa! Idto palan kadaklan sainda dakul nang mga tokda’, mga rawitdawit, mga istorya, halipot na osipon asin kun anoano pa an napalagda na sa mga magasin, peryodikal saka sa mga librong panliterario!
Mayo akong nanguso duman na sarong rawitdawit (na dapat saimong sinurat) ta nagpopoon-poon pa sana man ako pagkumpos y tirikyawit pa ngani… masupog bagang ipadangog ko sa atubangan nin mga haloyan nang nagsusururat.
An natandaan kong sinabi ni Mr. Banzuela iyo idtong pagtaram nya saka tinawan nyang doon na dapat daa magbilog nin sarong Kaburunyogan nin mga parasurat sa Bikol “igdi sa Albay” ta sa Naga igwa na daa kan Kabulig-Bikol, sa Sorsogon yaon an “Letra”.
Sabi ni Noel D. igwa sinda nin kasararoan na inapod nindang “Banwa” duman sa Tabaco.
Naromdoman ko na kan panahon na Rev. Padre Luis Dimarumba, kan taon 1927, nag’organisa sinda na Rosalio Imperial, Sr. kan “Academiang Bikol”. Dakul daa an myembro kan Academia. An pahayagan ninda iyo idtong 10-pahinang SANGHIRAN NIN BIKOL na an katuyohan mapayaman asin mapakaray an lenggwaheng bikol asin maparambong an literatura kaini.
Sa lawig nin panahon, magkapira pa an paghingowa na magtao nin maigot na pag’ataman sa kultura asin literaturang Bikol alagad an mga pag-ngata’ na ini natalbong na sa kalingawan.
Ngonyan dakul naman an naggigiribsaw na mga hiron pasiring sa siring na intensyon: mabuhay-liwat, mapakusog, mapapusog an literaturang Bikol. Nakaka-ogma ta mga bagongtawo na an mga nagsusururat asin nangengenot an Arejola Foundation for Social Responsibility (sa pamamayo ni Carlo Arejola, sarong Palanca Awardee)sa pagtolod kan hiro’ na ini.
Nagbibilog kan mga parasurat iyo an Kabulig-Bikol, sarong kaboronyogan base igdi sa Naga alagad may mga kaapil man haleng Albay asin Sorosogon. Sa cyberspace, yaon man an website na Oragonrepublic.com na lipotok nagaako nin mga tokdang bikol magin man ini rawitdawit, halipot na osipon, salaysay o nobela.
An paggabay ko sa Albay saro bagang pag’sirip sa kalakawan sa lantad nin literatura igdi sa Kabikolan. Tunay nanggad dai mapupugol an nagbubuladbukad na kamawotan sa puso nin sarong parasurat na magmukna’ ta ini natural sa saiyang pagkatawo.